Letonya'nin Dış Politika Tercihi Olarak "Small-State Security Activism"

Öncelikle devletleri “küçük” ya da “büyük” sıfatlarıyla değerlendirmeye kalkmak başta bu makalenin sahibinin olmak üzere hiç bir bireyin haddine değildir. Yazımızda ele alınan “küçük” devlet ve “büyük” devlet dikotomisi ülkelerin ekonomik, askeri, diplomasi gibi alanlarda topyekun sahip oldukları kabiliyetlerinin bir neticesi olarak dış politika analizinde tercih edilen bir tür isimlendirme/kategorilendirme alışkanlığından dolayıdır. Bu minvalde bahse konu isimlendirmeyle alakalı izahat verildiyse konumuza odaklanabiliriz: Letonya ve dış politika tercihi olarak "Small-State Security Activism"(küçük devlet güvenlik aktivizmi).

Efendim Letonya'nın dış politikası, coğrafyasıyla çelişkide durabilecek bir seçimi temsil eder. Rusya ile Beyaz Rusya arasında sıkışmış, sayılı nüfusuyla Avrupa'nın en küçük ülkelerinden biri olan Letonya, kendini savunmak için askeri kapasitesine değil; NATO, Avrupa Birliği ve bölgesel ittifaklarla kurgulayacağı stratejik entegrasyonuna güvenmiştir.

Güvenlik Dönemimizin Yeni Stratejisi

Letonya'nın stratejisini açıklarken en kullanışlı kanonlardan birisi “small-state security activism”dir. Bu kavram, Letonya'nın sınırlı askeri ve ekonomik gücünü telafi etmek amacıyla, kurumsal yapılar içinde olağanüstü etkinlik göstermesini ifade eder. Nötr kalmak veya Doğu ile Batı arasında denge kurmak yerine, Letonya kesin bir seçim yaptı: Batı güvenlik sistemine tam entegrasyon.

Letonya'nın NATO üyeliği sadece bir sigorta poliçesi değildir. Riga, NATO'yu güvenlik garantisine dönüştürmek için;

• -Letonya topraklarında kalıcı veya uzun vadeli müttefik kuvvetlerin bulunmasını talep ediyor
  -Doğu kanadı için daha güçlü savunma planlarının oluşturulması için aktif olarak kampanya yürütüyor
  -Kendi savunma harcamasını 2025'te GSYİH'nin %3,8'ine, 2026'da %4,91'ine yükseltiyor
  -Baltık-Nordic işbirliğinin derinleştirilmesine öncülük ediyor

Elbette Letonya'nın Ukrayna'ya desteği sadece ahlaki veya insani değildir. Stratejik olarak, bu destek Letonya'nın kendi savunma politikasının ön cephesidir. Letonya'nın bakış açısına göre, Rusya'nın savaş yapma kapasitesi, komşuları yıldırma yeteneği ve Avrupa güvenliğini baltalama gücü, Ukrayna'da kırılmalı; NATO topraklarında sonra uğraşılmamalıdır.

2022-2026 arasında Letonya, Ukrayna'ya (devlet ve halk desteği dahil) en az 1,08 milyar euro aktararak bu stratejiyi maddi olarak da desteklemiştir.

Kurumlar Aracılığıyla Etkinlik

Letonya'nın "küçüklüğü", uluslararası kurumların iç yapısındaki etkinliğini arttırmak yoluyla telafi edilir. Estonya ve Litvanya ile koordineli hareket ederek, Nordic ülkelerle NB8 formatı vasıtasıyla, Polonya, Kanada ve İngiltere ile işbirliği yaparak bireysel anlamda sahip olmadığı diplomatik kaldıracı elde eder. 2026-2027 döneminde Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde yer almak Letonya için özellikle önem taşıyan bir gelişmedir. Bu üyelik, Letonya'ya egemenlik, uluslararası hukuk ve küçük devletlerin güvenliğine ilişkin konuları küresel platformda gündeme getirme fırsatı sunmaktadır.

Buna karşılık Rusya'dan gelen tehdit sadece askerî değildir. Letonya, dezinformasyon, siber saldırılar, kritik altyapıya yönelik saldırılar, enerji baskısı ve göç enstrümentralizasyonunun geniş bir güvenlik meselesi olduğunun da farkındadır. Bu nedenle, stratejisinin geniş bir spektrumunu -teknolojik, enerji, ekonomik, kurumsal gibi konularda- dayanıklılığa (resilience) ayırmıştır.

Letonya'nın pozisyonu sıklıkla, Batı Avrupa'nın temkinli tutumundan çok farklı olarak daha sert, daha acı verici aksiyonlar almaya istekli olmakla tasvir edilir. Ukrayna'ya hızlı silah yardımı, Rusya'ya karşı daha güçlü yaptırımlar, NATO'nun Doğu kanadının daha proaktif olmasını desteklemek konularında Letonya öncü konumdadır. Bu aktivizm, “coercion”* gücünden değil de daha çok tespit ve uyarı kabiliyetiyle kaynaklanır. Letonya, tehditleri erken görür, büyük müttefikleri ikna eder ve bölgesel koalisyonları organize etme niyetiyle hareket etme taraftarıdır.

Sonuç: Büyük Olmak Yerine Vazgeçilmez Olmak

Letonya'nın stratejisi, tarih boyunca başka küçük devletlerin de başvurduğu bir yolu seçer: kendi askeri ve ekonomik ağırlığını telafi etmek için, uluslararası kurumlar ve ittifaklara olağanüstü derecede bağlanmak. Bunu yaparken de, pasif bir üyelikten ziyade, bu kurumların şeklini, kararlarını ve önceliklerini etkilemeye çalışmak esas önceliğidir. Buna karşılık diyebiliriz ki Letonya “büyük” bir güç olamaz. Fakat içinde yer aldığı ittifaklarda ve organizasyonlarda ilgi gören bir müttefik olmayı tercih eder diyebiliriz. Bu seçim, onun gücünü; sınırlı kaynakların üzerinden coğrafyayı aşmasını sağlar.

*siyaset ve uluslararası ilişkiler açısından teknik ağırlığı olan bu terim zor yollarını kullanarak veya tehdit yoluyla rakibini yönlendirme anlamına gelmektedir.