Litvanya Siyasal Sistemindeki Partiler: Merkez Solun Dönüşü, Muhafazakârlar ve Yeni Popülizm

Litvanya, 141 üyeli Seimas’ın yasama organı olduğu, cumhurbaşkanının önemli dış politika ve güvenlik yetkilerine sahip bulunduğu yarı başkanlık özellikleri taşıyan parlamenter bir cumhuriyettir. Ülkede hükümetin günlük yürütme faaliyetleri başbakan ve Bakanlar Kurulu tarafından yürütülür; ancak cumhurbaşkanı özellikle dış politika, ulusal güvenlik ve savunma alanlarında güçlü bir aktördür. Seimas seçimlerinde karma bir sistem uygulanır: milletvekillerinin bir bölümü nispi temsil yoluyla parti listelerinden, bir bölümü ise tek üyeli seçim çevrelerinden seçilir. Bu yapı, partileri hem ülke genelinde parti markası oluşturmaya hem de yerel seçim çevrelerinde güçlü adaylar çıkarmaya zorlar.

Litvanya’da parti sisteminin ana eksenleri; ekonomi ve sosyal devlet, muhafazakârlık ile toplumsal liberalizm, kent ve kır arasındaki farklar, ulusal egemenlik, Avrupa Birliği ve NATO üyeliği, Rusya tehdidi ve enerji güvenliği etrafında şekillenir. 2024 parlamento seçimleri sonrasında merkez sol Litvanya Sosyal Demokrat Partisi en büyük siyasi güç hâline gelmiş; hükümet kurma sürecinde Nemunas Şafağı ve Demokratlar “Litvanya İçin” ile birlikte hareket etmiştir. Bunun yanında parlamentoda Anavatan Birliği, Liberal Hareket ve Litvanya Çiftçiler ve Yeşiller Birliği gibi önemli gruplar da bulunmaktadır.

Litvanya’daki siyasal sistemin temel özellikleri

Litvanya’da cumhurbaşkanı doğrudan halk tarafından seçilir ve beş yıllık görev süresine sahiptir. Cumhurbaşkanı, başbakanın atanmasında, dış politika ve güvenlik meselelerinde, uluslararası temsil faaliyetlerinde ve bazı üst düzey atamalarda önemli rol oynar. Bununla birlikte hükümetin parlamenter meşruiyeti Seimas’ın güvenine dayanır. Başbakan, hükümet programını ve kabinesini parlamentoda kabul ettirmek zorundadır.

Seimas 141 milletvekilinden oluşur. Litvanya seçim sisteminde 70 sandalye nispi temsil yoluyla, 71 sandalye ise tek üyeli seçim çevrelerinde belirlenir. Parti listeleriyle seçime katılan siyasi partilerin parlamentoya girebilmesi için ülke genelinde yüzde 5, koalisyonların ise yüzde 7 barajını aşması gerekir. Tek üyeli çevrelerde ikinci tur uygulandığından, partiler ülke çapındaki oy oranlarının yanında adaylarının yerel tanınırlığına da önem verir.

Bu seçim sistemi, Litvanya’da parti liderlerinin ve yerel adayların önemini artırır. Bir parti ülke genelinde iyi sonuç alsa bile, tek üyeli çevrelerde yeterince başarılı olamazsa sandalye sayısı sınırlı kalabilir. Buna karşılık yerel olarak güçlü adayları bulunan partiler, ulusal oy oranlarının üzerinde temsil elde edebilir. Sonuçta hükümetler genellikle koalisyonlara dayanır ve parti programları kadar koalisyon görüşmeleri de hükümetin yönünü belirler.

Lietuvos socialdemokratų partija: Merkez solun ana gücü

Litvanya Sosyal Demokrat Partisi - Lietuvos socialdemokratų partija (LSDP), ülke siyasetinin merkez solundaki en köklü ve en güçlü aktörüdür. Parti; sosyal adalet, kamu hizmetlerinin güçlendirilmesi, sağlık ve eğitime daha fazla yatırım, emekçilerin korunması, gelir eşitsizliğinin azaltılması ve bölgesel kalkınma gibi başlıkları öne çıkarır. Sosyal Demokratlar, piyasa ekonomisini bütünüyle reddetmez; ancak piyasanın yol açtığı eşitsizlikleri azaltmak için devletin aktif rol üstlenmesi gerektiğini savunur.

LSDP’nin siyasal tabanı, kamu sektörü çalışanları, emekliler, düşük ve orta gelirli gruplar, küçük kentler ve bölgesel kalkınma sorunları yaşayan seçmenler arasında daha güçlüdür. Parti, toplumsal meselelerde muhafazakâr seçmenlerin hassasiyetlerini tamamen göz ardı etmeyen, ancak sosyal politika bakımından daha müdahaleci bir çizgi izleyen pragmatik bir merkez sol hareket görünümündedir. Savunma ve dış politika alanında Litvanya’nın NATO ve Avrupa Birliği üyeliğini destekler; Rusya karşısında güçlü güvenlik politikası izlenmesi gerektiğini kabul eder. 2024 seçimlerinde LSDP, 141 üyeli Seimas’ta 52 sandalye kazanarak en büyük siyasi güç hâline gelmiştir. [IPU’nun 2024 Litvanya seçim sonuçları] ve [Seimas’taki Sosyal Demokrat parlamento grubu] partinin ağırlığını göstermektedir.

Tėvynės sąjunga–Lietuvos krikščionys demokratai: Muhafazakâr, Atlantikçi ve ulusal güvenlikçi çizgi

Anavatan Birliği–Litvanya Hristiyan Demokratları - Tėvynės sąjunga–Lietuvos krikščionys demokratai (TS-LKD), Litvanya’nın merkez sağ ve muhafazakâr siyasetindeki en önemli partidir. Parti, bağımsızlık hareketiyle yakından ilişkili tarihsel mirası nedeniyle ulusal egemenlik, Rusya karşıtlığı, Avrupa-Atlantik ittifakı ve devlet güvenliği konularında güçlü bir kimliğe sahiptir. Litvanya’nın NATO üyeliği, savunma harcamaları, Ukrayna’ya destek ve Rusya’ya karşı caydırıcılık, TS-LKD’nin siyasal söyleminde merkezi yer tutar.

Partinin ekonomik yaklaşımı piyasa ekonomisine, girişimciliğe ve özel mülkiyete olumlu bakar. Bununla birlikte Hristiyan demokratik geleneğin etkisi nedeniyle yalnızca sınırsız piyasa liberalizmini değil, aile politikalarını, toplumsal dayanışmayı ve devletin stratejik alanlarda sorumluluk üstlenmesini de savunur. TS-LKD, toplumsal konularda genellikle Litvanya Sosyal Demokrat Partisi ve Liberal Hareket’ten daha muhafazakârdır. Özellikle aile, eğitim, ulusal kimlik ve toplumsal değerler başlıklarında daha gelenekçi bir çizgi taşır. Parti 2020–2024 döneminde hükümetin ana aktörü olmuş, ancak 2024 seçimlerinde iktidarı Sosyal Demokratlara bırakmıştır. [Seimas’taki Anavatan Birliği parlamento grubu], partinin güncel parlamento temsilini göstermektedir.

Demokratų sąjunga „Vardan Lietuvos“: Merkez sol reformculuk ve pragmatizm

Demokratlar “Litvanya İçin” - Demokratų sąjunga „Vardan Lietuvos“ (DSVL), eski merkez sol siyasetçiler ve reformcu unsurlar etrafında şekillenmiş bir partidir. Parti, sosyal demokrat politikalarla daha pragmatik ve yönetim odaklı bir yaklaşımı birleştirmeye çalışır. Kamu yönetiminde etkinlik, ekonomik istikrar, sosyal güvenlik, bölgesel kalkınma ve devlet kurumlarının güçlendirilmesi partinin gündemindeki başlıca konulardır.

DSVL, Sosyal Demokrat Parti kadar belirgin bir ideolojik merkez sol kimliğe sahip değildir; daha çok merkezde duran, farklı seçmen gruplarına ulaşmayı amaçlayan bir hareket niteliğindedir. Parti, muhafazakâr sağ ile liberal sağ arasında sıkışmak istemeyen ve daha yönetilebilir, teknokratik bir siyaset arayan seçmenlere seslenir. 2024 seçimleri sonrasında LSDP ile hükümet kurma görüşmelerine katılması, partinin merkez sol koalisyonlarda yer alabileceğini göstermiştir. Bununla birlikte Litvanya’daki koalisyon değişiklikleri, DSVL’nin hükümet içindeki rolünün zaman içinde değişebileceğini de ortaya koymaktadır. [Seimas’taki Demokratlar “Litvanya İçin” grubu] parti grubunun parlamentodaki yerini gösterir.

Nemuno aušra: Popülist ve ulusal muhafazakâr yeni güç

Nemuno aušra - Nemunas Şafağı, Litvanya’nın son dönemde yükselen popülist ve ulusal muhafazakâr partisidir. Parti; siyasi elitlere tepki, devlet kurumlarına yönelik eleştiri, ulusal egemenlik, göçün sınırlandırılması, geleneksel değerler ve ekonomik milliyetçilik gibi temaları öne çıkarır. Siyasi söylemi, özellikle mevcut partilerin halka yeterince kulak vermediği ve devlet yönetiminin dar bir elit çevresi tarafından kontrol edildiği iddiası üzerine kuruludur.

Nemunas Şafağı’nın yükselişi, Litvanya’daki parti sisteminin yalnızca geleneksel muhafazakârlar, sosyal demokratlar ve liberaller arasındaki rekabetten ibaret olmadığını göstermiştir. Parti, protesto oylarını, geleneksel değerleri savunan seçmenleri ve siyasal kurumlara güveni azalmış grupları bir araya getirmeye çalışır. Sosyal politika konusunda ekonomik zorluk yaşayan hanelere yönelik mesajlar verse de, partinin ayırt edici tarafı kapsamlı bir refah devleti programından çok, popülist temsil iddiası ve ulusal egemenlik vurgusudur.

Nemunas Şafağı’nın hükümet koalisyonuna dâhil edilmesi Litvanya’da ve ülke dışında tartışmalara yol açmıştır. Eleştiriler, partinin bazı siyasal söylemlerinin milliyetçi ve dışlayıcı nitelikte olduğu iddiasına dayanır. Buna karşılık parti liderleri, hareketin parlamenter meşruiyetini ve seçmen desteğini vurgular. 2024 seçimlerinde önemli sayıda sandalye kazanarak hükümet kurma sürecinin merkezine yerleşmesi, Litvanya’da popülist sağın artık marjinal bir güç olmadığını ortaya koymuştur. [Nemunas Şafağı’nın Seimas parlamento grubu] mevcut temsilini göstermektedir.

Lietuvos valstiečių ir žaliųjų sąjunga: Tarım, kırsal toplum ve muhafazakâr sosyal politika

Litvanya Çiftçiler ve Yeşiller Birliği - Lietuvos valstiečių ir žaliųjų sąjunga (LVŽS), adından da anlaşılacağı üzere tarım, kırsal bölgeler ve çevre politikalarını merkeze alan bir partidir. Ancak parti, Batı Avrupa’daki klasik yeşil partilerden farklı olarak toplumsal konularda daha muhafazakâr bir çizgiye sahiptir. Kırsal ekonominin korunması, tarımsal üretimin desteklenmesi, yerel toplulukların güçlendirilmesi ve bölgesel eşitsizliklerin azaltılması partinin temel başlıklarıdır.

LVŽS, devletin sağlık, eğitim ve sosyal hizmetler gibi alanlarda aktif rol üstlenmesini savunur. Özellikle kırsal bölgelerde hastane, okul, ulaşım ve kamu hizmetlerinin korunması partinin seçmen tabanı açısından önemlidir. Bunun yanında aile, ulusal kimlik ve geleneksel değerler konularında daha muhafazakâr bir yaklaşım benimser. Bu durum, partinin hem sosyal politika bakımından merkez sola yaklaşmasına hem de kültürel meselelerde merkez sağa yakınlaşmasına yol açar. LVŽS’nin “yeşil” kimliği, çevrecilikten çok tarım, doğal kaynakların korunması ve kırsal yaşamın sürdürülmesiyle ilişkilidir. [Seimas’taki Litvanya Çiftçiler ve Yeşiller Birliği grubu] parti grubunun parlamentodaki konumunu göstermektedir.

Liberalų sąjūdis: Ekonomik liberalizm ve Avrupa yanlısı merkez

Liberalų sąjūdis - Liberal Hareket, Litvanya siyasetinin liberal, Avrupa yanlısı ve ekonomik olarak piyasa merkezli kanadını temsil eder. Parti; düşük ve öngörülebilir vergiler, girişimcilik, rekabet, dijital ekonomi, kamu yönetiminde modernleşme ve bireysel özgürlükler üzerinde durur. Özel sektörün ve yenilikçi şirketlerin güçlendirilmesi, Litvanya’nın küresel ekonomiyle bütünleşmesi ve bürokrasinin azaltılması partinin önemli politika hedefleridir.

Toplumsal konularda Liberal Hareket, TS-LKD ve LVŽS gibi muhafazakâr partilere kıyasla daha özgürlükçü bir çizgi izler. Kişisel haklar, sivil özgürlükler, hukukun üstünlüğü ve Avrupa standartlarına uyum parti söyleminde önemli yer tutar. Bununla birlikte Liberal Hareket’in toplumsal liberalizmi, ülkenin muhafazakâr seçmen tabanı ve dinsel-kültürel hassasiyetleri nedeniyle her zaman sınırsız bir nitelik taşımaz. Parti, Litvanya’nın Avrupa Birliği ve NATO içindeki konumunu güçlü biçimde destekler. Ekonomik liberalizm ile Avrupa entegrasyonunu birleştiren bu çizgi, özellikle büyük kentlerde, eğitimli orta sınıflarda ve girişimci çevrelerde karşılık bulur. [Seimas’taki Liberal Hareket grubu] parlamentodaki resmî temsilini göstermektedir.

Laisvės partija: Toplumsal liberalizm, insan hakları ve modernleşme

Laisvės partija - Özgürlük Partisi, Litvanya’nın en liberal ve toplumsal bakımdan ilerici siyasi hareketlerinden biridir. Parti; LGBT+ hakları, bireysel özgürlükler, laiklik, eğitim reformu, teknoloji, inovasyon, girişimcilik ve genç kuşakların siyasal temsili üzerinde durur. Litvanya’daki geleneksel muhafazakâr kültüre karşı daha açık, çoğulcu ve birey merkezli bir toplum modeli savunur.

Özgürlük Partisi’nin ekonomik yaklaşımı da liberal niteliktedir. Dijital ekonomi, yüksek teknoloji, girişimcilik ve yaratıcı sektörler için daha uygun bir ortam oluşturulmasını ister. Parti, devletin yurttaşların özel hayatına ve kişisel tercihlerine mümkün olduğunca az müdahale etmesi gerektiğini savunur. Bu yaklaşım, özellikle Vilnius gibi büyük kentlerde, genç seçmenlerde ve eğitimli profesyonel gruplarda karşılık bulmuştur. Ancak parti, küçük kentlerde ve kırsal bölgelerde aynı ölçüde güçlü bir taban oluşturmakta zorlanmıştır. 2020–2024 döneminde merkez sağ koalisyonun ortağı olan Özgürlük Partisi, 2024 seçimleri sonrasında parlamentodaki ağırlığını korumakta zorlanmıştır.

Lietuvos lenkų rinkimų akcija–Krikščioniškų šeimų sąjunga: Polonya kökenli azınlık siyaseti ve Hristiyan muhafazakârlık

Litvanya Polonyalılarının Seçim Eylemi–Hristiyan Aileler İttifakı - Lietuvos lenkų rinkimų akcija–Krikščioniškų šeimų sąjunga (LLRA–KŠS), Litvanya’daki Polonya kökenli ulusal azınlığın siyasi temsilinde önemli bir rol oynar. Partinin destek tabanı özellikle Vilnius çevresindeki Polonya nüfusunun yoğun olduğu bölgelerde bulunur. Eğitim, yerel yönetim, kültürel haklar, dil kullanımı ve azınlıkların kamusal temsili partinin başlıca gündemleridir.

Parti aynı zamanda güçlü bir Hristiyan muhafazakâr kimliğe sahiptir. Geleneksel aile, dini değerler, kürtaj konusundaki muhafazakâr yaklaşım ve toplumsal liberalizme yönelik eleştiri bu çizginin temel unsurlarıdır. Bu nedenle LLRA–KŠS, hem etnik azınlık siyaseti hem de kültürel muhafazakârlık üzerinden tanımlanır. Parti, Litvanya’daki Polonya azınlığının haklarını savunurken ülkenin NATO ve Avrupa Birliği üyeliğine karşı değildir. Ancak bölgesel ve azınlık odaklı yapısı nedeniyle ulusal düzeyde geniş bir seçmen koalisyonu kurmakta zorlanır. Bazı dönemlerde LVŽS ile parlamento grubu veya hükümet iş birliği içinde yer almıştır.

Darbo partija ve geleneksel merkez siyasetin gerilemesi

Darbo partija - İşçi Partisi, 2000’li yıllarda Litvanya siyasetinin önemli popülist merkez partilerinden biriydi. Parti, sosyal yardım, gelir artışı, emekli ve çalışanların desteklenmesi, kamu hizmetleri ve ekonomik büyüme vaatleriyle geniş bir seçmen kitlesine ulaşmaya çalıştı. Ancak zaman içinde parti içi bölünmeler, liderlik krizleri, hukuki tartışmalar ve seçmenlerin yeni siyasi hareketlere yönelmesi nedeniyle etkisini büyük ölçüde kaybetti.

İşçi Partisi’nin deneyimi, Litvanya’da kişisel liderliğe, kısa vadeli ekonomik vaatlere ve popülist söyleme dayanan partilerin ne kadar hızlı yükselip gerileyebildiğini gösterir. Benzer şekilde daha önce güçlü olan bazı merkez partilerinin parçalanması, yeni ittifakların ortaya çıkmasına ve seçmen tabanlarının yeniden dağılmasına yol açmıştır. Litvanya’da parti isimleri ve ittifaklar değişse de, sosyal yardım, satın alma gücü, kamu hizmetleri ve yolsuzlukla mücadele temaları siyasal gündemde kalmaya devam etmektedir.

## Ulusal kimlik, güvenlik ve Rusya faktörü

Litvanya’nın siyasal parti sisteminde ulusal güvenlik konusu bütün partilerin üzerinde uzlaştığı en güçlü başlıklardan biridir. Litvanya, Rusya ve Belarus’a coğrafi yakınlığı nedeniyle NATO üyeliğini ve transatlantik güvenlik ilişkilerini hayati önemde görür. Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırısı, savunma harcamalarını artırma, askeri kapasiteyi güçlendirme, enerji bağımsızlığı ve Belarus sınırının korunması konularını parti rekabetinin merkezine taşımıştır.

Bu alanda Litvanya’daki büyük partiler arasında ciddi bir amaç ortaklığı vardır. TS-LKD, Liberal Hareket, LSDP ve Özgürlük Partisi Avrupa-Atlantik çizgiyi güçlü biçimde destekler. LVŽS ve ulusal muhafazakâr partiler de genel olarak NATO ve ulusal savunma politikalarını kabul eder. Farklar daha çok savunma harcamalarının nasıl finanse edileceği, güvenlik politikalarının sosyal maliyeti ve ulusal kimlik politikalarının ne kadar kapsayıcı olması gerektiği konularında ortaya çıkar.

Litvanya’da ulusal kimlik, yalnızca dil veya tarih meselesi değildir. Aynı zamanda Sovyet geçmişinden kopuş, Batı’ya yönelim, Katolik kültür, Litvanyaca’nın kamusal alandaki konumu ve Rusya’dan bağımsız bir devlet kimliği oluşturma çabasıyla ilişkilidir. Bu nedenle muhafazakâr partiler ulusal kimlik vurgusunu daha güçlü yaparken, liberaller ve sosyal demokratlar kimlik politikasını yurttaşlık eşitliği ve azınlık haklarıyla dengelemeye çalışır.

Kent-kır ayrımı ve sosyal politika

Litvanya’daki parti rekabetinin önemli bir bölümü büyük kentler ile kırsal ve küçük kentler arasındaki ekonomik ve kültürel farklardan kaynaklanır. Vilnius, Kaunas ve Klaipėda gibi kentlerde liberal, Avrupa yanlısı ve yüksek teknoloji odaklı partiler daha güçlüdür. Genç, eğitimli ve özel sektörde çalışan seçmenler Liberal Hareket veya Özgürlük Partisi gibi aktörlere yönelebilir.

Kırsal bölgelerde ve daha küçük yerleşimlerde ise sosyal güvenlik, tarım, emekli gelirleri, sağlık hizmetlerine erişim, ulaşım ve yerel istihdam daha belirleyici olur. LVŽS, LSDP ve çeşitli merkezci veya popülist hareketler bu seçmenlere ulaşmaya çalışır. Bu durum, Litvanya’daki parti sisteminin ekonomik sınıf farklarından çok, yaşam alanı ve bölgesel deneyim farklarıyla da biçimlendiğini gösterir.

Koalisyon siyaseti ve hükümetlerin yapısı

Litvanya’da hiçbir partinin tek başına hükümet kurması genellikle mümkün değildir. Bu nedenle hükümetler, seçim sonrasında farklı ideolojik çizgilerdeki partilerin anlaşmasına dayanır. 2020–2024 döneminde merkez sağ bir koalisyon içinde TS-LKD, Liberal Hareket ve Özgürlük Partisi önemli rol oynadı. 2024 seçimleri sonrasında ise Sosyal Demokrat Parti’nin öncülüğünde yeni bir hükümet arayışı ortaya çıktı.

Sosyal Demokratların Nemunas Şafağı ve Demokratlar “Litvanya İçin” ile koalisyon kurması, Litvanya’da hükümet kurma zorunluluğunun ideolojik sınırları ne kadar esnetebildiğini gösterdi. Nemunas Şafağı’nın koalisyona katılması, partiye yönelik tartışmalı açıklamalar ve siyasal üslup nedeniyle eleştirildi. Bu durum, koalisyon siyasetinde yalnızca sandalye sayısının değil, hükümet ortaklarının demokratik meşruiyeti, dış politika çizgisi ve uluslararası itibarı gibi unsurların da önemli olduğunu ortaya koydu.

Sonuç: Litvanya’da rekabet eden başlıca siyasal çizgiler

Litvanya’daki siyasal sistem; LSDP’nin merkez sol sosyal demokrasisi, TS-LKD’nin muhafazakâr ve Atlantikçi çizgisi, Liberal Hareket ile Özgürlük Partisi’nin ekonomik ve toplumsal liberalizmi, LVŽS’nin kırsal ve değer muhafazakâr siyaseti, DSVL’nin pragmatik merkez sol yaklaşımı, Nemunas Şafağı’nın popülist-ulusal muhafazakârlığı ve LLRA–KŠS’nin azınlık temsiliyle Hristiyan muhafazakârlığı etrafında şekillenir.

Litvanya parti sistemini anlamak için partileri yalnızca “sol” veya “sağ” olarak sınıflandırmak yeterli değildir. Aynı parti ekonomik olarak sosyal demokrat, kültürel olarak muhafazakâr, güvenlik alanında ise güçlü biçimde Atlantikçi olabilir. Örneğin LVŽS sosyal hizmetleri desteklerken geleneksel aile değerlerini savunur; TS-LKD piyasa ekonomisine yakınken devlet güvenliği ve ulusal kimlikte güçlü bir kamu rolünü destekler; LSDP sosyal devlet politikalarıyla birlikte NATO ve AB üyeliğini savunur. Bu çok katmanlı yapı, Litvanya siyasetinin temel özelliğidir.

Litvanya’da parti siyasetinin geleceğini üç temel mesele belirlemeye devam edecektir: Rusya ve Belarus karşısında güvenlik politikalarının nasıl yürütüleceği, ekonomik büyümenin toplumsal eşitsizlikleri azaltıp azaltamayacağı ve şehirlerle kırsal bölgeler arasındaki siyasal mesafenin nasıl kapatılacağı. Bu sorunlara farklı cevaplar veren partiler arasındaki rekabet, ülkenin hem iç siyasetini hem de Avrupa’nın doğu kanadındaki stratejik konumunu şekillendirecektir.

Kaynakça ve ileri okuma

- [Litvanya Seiması -2024–2028 dönemi]
- [Seimas - Parlamento grupları]
- [Seimas - Milletvekilleri]
- [IPU Parline - Litvanya 2024 parlamento seçimleri]
- [OSW - Sosyal Demokratların iktidara gelişi]
- [OSW - 2024 seçimlerinin ilk turu ve hükümet ihtimali]
- [PolitPro - Litvanya siyasi partileri ve politika platformları]
- [BTI - Lithuania Country Report 2026]
- [Friedrich Naumann Foundation - Litvanya’da yeni hükümet]